මනුෂ්ය පරිණාමික ඉතිහාසයේ විවිධ සංක්රාන්ති සමයන්හිදී මානව ආහාර රටාවන් ප්රධාන තැනක් ගනී. විශේෂයෙන්ම, අතීත මානවයන්ගේ කෘමි ආහාර භාවිතය සම්බන්ධයෙන් සමාජ විද්යාඥයන් සහ පුරාවිද්යාඥයන් අතර පැවැති මතවාදයන් මුළුමනින්ම වෙනස් කිරීමට ස්පාඤ්ඤයේ බාසිලෝනා නුවර පරිණාමීය ජීව විද්යා ආයතනයේ (Institute of Evolutionary Biology in Barcelona) ජාන විද්යාඥයන් පිරිසක් මෑතකදී සමත් වී තිබේ. ලෝක පූජිත Science Advances විද්යාත්මක සඟරාවේ පළවූ මෙම නවතම විද්යාත්මක පර්යේෂණ පත්රිකාව මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, අතීත යුරෝපීයයන් කෘමීන් ආහාරයට ගැනීමට දැක්වූ මැලිබව හුදෙක් සංස්කෘතික හෝ ආගමික මූලයන් මත පදනම් වූවක් නොව, එය වසර දහස් ගණනක් පැරණි ජානමය සහ ජීව විද්යාත්මක පදනමක් සහිත ස්වාභාවික ක්රියාවලියක් බවයි.
මානව වර්ගයාගේ අතීත නෑදෑයන් වූ හෝමෝ සේපියන්වරුන් සහ නියැන්ඩර්තාල්වරුන් කෘමි සතුන් ආහාරයට ගත්තේ කෙසේද, එමගින් ඔවුන්ගේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට සිදුවූ බලපෑම කෙබඳුද යන්න පිළිබඳව මෙම පර්යේෂණය හරහා පුළුල් ලෙස කරුණු හෙළිදරව් කෙරේ.
දත්වල මැලියම් හරහා හෙළි වූ පුරාණ ආහාර රහස්
අතීත මානවයන්ගේ ආහාර රටාවන් සෙවීමේදී අස්ථි කොටස්, ගුහා සිතුවම් සහ අලවන ලද මෙවලම් අධ්යයනය කිරීම සාම්ප්රදායික ක්රමවේදය විය. නමුත් මෙම පර්යේෂණයේදී විද්යාඥයන් භාවිතා කළේ දත්වල මැලියම් DNA පර්යේෂණ (Dental Calculus DNA Analysis) තාක්ෂණයයි. වසර දහස් ගණනක් පැරණි දත් මත තැන්පත් වී ඇති කැල්සියම් සහිත මැලියම් ස්තර තුළ අතීතයේ භුක්ති විඳි ආහාරවල අන්වීක්ෂීය ප්රමාණයේ DNA අංශු සහ අණු සුරක්ෂිතව පවතී.
බාසිලෝනා පරිණාමීය ජීව විද්යා ආයතනයේ පර්යේෂකයන් විසින් නූතන මානවයාගේ අතීත පූර්වජයන් 745 දෙනෙකුගේ සහ නියැන්ඩර්තාල් මානවයන් 18 දෙනෙකුගේ දත්වල තැන්පත් වූ මැලියම් සාම්පල ඉතා සියුම් ජාන තාක්ෂණික පරීක්ෂාවකට ලක් කරන ලදී. මෙමගින් අතීත මානවයන්ගේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට ඇතුළු වූ ශාක, මාංශ මෙන්ම කුඩා ජීවීන්ගේ DNA අනුක්රමයන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට විද්යාඥයින්ට හැකි විය.
අතීත මානවයන්ගේ කෘමි ආහාර භාවිතය පිළිබඳ පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි
මෙම පර්යේෂණයේදී සොයාගත් ඉතාම ආශ්චර්යමත් කරුණ වන්නේ අතීත යුරෝපීයයන්ගේ දත් මැලියම් අතර ආත්රොපෝඩාවන්ගේ (Arthropods) හෝ කෘමීන්ගේ DNA කොටස් හමු වූයේ ඉතාමත්ම කලාතුරකින් බවයි. ගෝරිල්ලන් සහ චිම්පන්සීන් වැනි අනෙකුත් ප්රයිමේටාවන්ගේ දන්ත සාම්පල පරීක්ෂා කිරීමේදී විශාල ලෙස කෘමි DNA හමුවන නමුත්, අතීත යුරෝපීය මානවයන් තුළ එය ක්ෂය වී ගොස් තිබුණි.
තවද, මෙම සාම්පලවලින් හමු වූ සීමිත කෘමි DNA කොටස් අධ්යයනය කිරීමේදී විද්යාඥයන් තවත් වැදගත් කරුණක් තහවුරු කරගත්තේය. එනම්, එම DNA කොටස්වලින් වැඩි ප්රමාණයක් අයත් වන්නේ ධාන්ය ගබඩාවල සිටි පළිබෝධකයන්ට හෝ නොපිසූ ජලය පානය කිරීමේදී අහම්බයෙන් ශරීරගත වූ කෘමි කීටයන්ට මිස, මානවයන් විසින් සවිඥානිකව සහ සැලසුම් සහගතව ආහාර පිණිස එකතු කරගත් කෘමීන්ට නොවන බවයි. මේ අනුව, පැරණි යුරෝපීයයන් තුළ කෘමි ප්රෝටීන් භාවිතය ඉතා අඩු මට්ටමක පැවැති බව විද්යාත්මකව තහවුරු විය.
ජාන විද්යාත්මක පැහැදිලි කිරීම: කයිටිනේස් එන්සයිම පරිණාමය
කෘමීන්ගේ බාහිර සැකිල්ල (Exoskeleton) ප්රධාන වශයෙන් නිර්මාණය වී ඇත්තේ “කයිටින්” (Chitin) නමැති සංකීර්ණ පොලිසැකරයිඩ සංයෝගයෙනි. කයිටින් යනු මානව ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට පහසුවෙන් දිරවා ගත හැකි ද්රව්යයක් නොවේ. එය බිඳහෙළා සිරුරට අවශෝෂණය කරගැනීමට නම් ආමාශය තුළ “කයිටිනේස්” (Chitinase) නමැති විශේෂිත එන්සයිමය ප්රමාණවත් ලෙස ශ්රාවය විය යුතුය.
ජාන විද්යාඥයන් විසින් මානව ආමාශයේ කයිටිනේස් එන්සයිමය නිපදවීමට වගකියනු ලබන ජාන (විශේෂයෙන්ම CHIT1 ජානය) විශ්ලේෂණය කරන ලදී. එහිදී අනාවරණය වූයේ පරිණාමීය ක්රියාවලියේදී විවිධ භූගෝලීය කලාපවල ජීවත් වූ මානවයන්ගේ කයිටිනේස් එන්සයිම පරිණාමය එකිනෙකට වෙනස් ආකාරයෙන් සිදුවී ඇති බවයි.
| භූගෝලීය කලාපය / මානව සමූහය | කයිටිනේස් ජානවල සක්රියතාව | කෘමි ආහාර කෙරෙහි ඇති ජීව විද්යාත්මක කැමැත්ත |
| නිවර්තන කලාපීය මානවයන් (අප්රිකාව, ආසියාව) | ඉහළ ජානමය සක්රියතාවයක් පවතී. කයිටින් පහසුවෙන් ජීර්ණය කළ හැක. | ඉහළයි (කෘමීන් සක්රීයව ආහාරයට ගනී) |
| අතීත හා නූතන යුරෝපීයයන් | ජානමය සක්රියතාවය අතිශයින් අඩුය හෝ අක්රිය වී ඇත. | පහළයි (ස්වාභාවික කෘමි අප්රසාදයක් පවතී) |
| නියැන්ඩර්තාල් මානවයන් | මධ්යස්ථ/අඩු සක්රියතාවයක් පවතී. | අඩුයි (ප්රධාන වශයෙන් විශාල ක්ෂීරපායින් මත යැපුණි) |
නිවර්තන කලාපීය රටවල ජීවත් වූ මානවයන් තුළ කයිටින් දිරවීමේ හැකියාව තහවුරු කරන ජානමය විකෘති ස්ථාවරව පවත්වා ගෙන ගියද, යුරෝපීය මානවයන්ගේ පරිණාමයේදී මෙම ජානමය හැකියාව ක්රමයෙන් ක්ෂය වී ගොස් ඇත.
ආහාර ජාන විද්යාව සහ යුරෝපීය මානවයන්ගේ ජානමය සීමාවන්
ආහාර ජාන විද්යාව (Nutritional Genomics) පිළිබඳ සංකල්පයන්ට අනුව, මානව වර්ගයාගේ ආහාර රුචිකත්වය සහ ආහාර දිරවීමේ හැකියාව තීරණය වන්නේ ඔවුන් ජීවත් වන පරිසර පද්ධතිය සහ ජාන අතර පවතින අන්තරේක්ෂ ක්රියාකාරීත්වය මතය.
පර්යේෂණයේ සහකාර කර්තෘ පැබ්ලෝ ලිබ්රාඩෝ (Pablo Librado) මහතා සඳහන් කරන්නේ යුරෝපීය මූලයක් සහිත ජනතාව තුළ කෘමීන් කෙරෙහි පවතින පිළිකුල හෝ අප්රසාදය හුදෙක් සංස්කෘතික මට්ටමින් ගොඩනැගුණක් නොවන බවයි.
“අපගේ නිරීක්ෂණවලට අනුව යුරෝපීය මූලයක් සහිත ජනතාව තුළ කෘමීන් ආහාරයට ගැනීමේ පුරුද්දක් නොමැති වීම, කයිටින් ජීර්ණය කිරීමට ඔවුන්ට ඇති අඩු හැකියාව සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වෙනවා. සංස්කෘතික හේතුවලට අමතරව මෙම ආහාර කෙරෙහි ඇති අප්රසාදය කෙරෙහි බලපා ඇත්තේ අතීතයේ සිට පැවත එන ජීව විද්යාත්මක පදනමයි.”
— පැබ්ලෝ ලිබ්රාඩෝ (Pablo Librado)
මෙම ජානමය ලක්ෂණය වසර 9,000 කට පෙර යුරෝපයේ කෘෂිකර්මාන්තය ආරම්භ වීමටත් පෙර සිටම, එනම් දඩයම් යුගයේ සිටම ගොඩනැගී තිබූ බව පරිණාමීය ජාන විද්යාඥයන් විසින් තහවුරු කරගෙන ඇත. හිමෙන් වැසුණු ශීතල යුරෝපීය පරිසරයන්හි සතුන් දඩයම් කර මස් අනුභව කිරීමට මානවයන් හුරු වූ අතර, එහිදී කෘමි සතුන් ප්රධාන ප්රෝටීන් ප්රභවයක් ලෙස භාවිත කිරීමට පරිසරයෙන් අවශ්යතාවයක් ඇති නොවීය.
නියැන්ඩර්තාල් මානවයන්ගේ ජාන සහ පරිණාමීය ආහාර රටා
හෝමෝ සේපියන්වරුන්ට අමතරව, මෙම අධ්යයනය සඳහා නියැන්ඩර්තාල් මානවයන්ගේ ජාන (Neanderthal Genes) පිළිබඳවද පුළුල් ලෙස පරීක්ෂණ පවත්වන ලදී. නියැන්ඩර්තාල්වරුන් යනු යුරෝපයේ සහ උතුරු ආසියාවේ අතිශය දුෂ්කර හා ශීතල දේශගුණික තත්ත්වයන් යටතේ වසර සිය දහස් ගණනක් ජීවත් වූ මානව විශේෂයකි.
නියැන්ඩර්තාල් මානවයා: වසර 55,000 කට පෙර අරාබි අර්ධද්වීපය ජයගත් හැටි
නියැන්ඩර්තාල්වරුන්ගේ දන්ත මැලියම් පරීක්ෂා කිරීමේදීද හෙළි වූයේ ඔවුන්ද කෘමීන් ආහාරයට ගැනීම අතිශයින් සීමා කර තිබූ බවයි. ඔවුන්ගේ ආහාර වේලෙන් වැඩි ප්රමාණයක් සමන්විත වූයේ මැමත්, රීන්ඩියර් වැනි විශාල ශාක භක්ෂක ක්ෂීරපායීන්ගේ මාංශයෙනි. අධික ශීතල සහිත පරිසරයන්හි කෘමි ගහනය සීමිත වීමත්, කෘමීන්ගෙන් ලැබෙන කැලරි ප්රමාණයට වඩා විශාල සතුන්ගෙන් ලැබෙන කැලරි ප්රමාණය ඉහළ වීමත් නිසා, පරිණාමිකව කයිටින් ජීර්ණය කිරීමේ ජානමය අවශ්යතාවය නියැන්ඩර්තාල්වරුන්ගෙන් ගිලිහී ගියේය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ FAO යෝජනා සහ නූතන අභියෝග
වත්මන් ලෝකයේ ජනගහන වර්ධනයත් සමඟ අනාගතයේදී ඇතිවිය හැකි ආහාර අර්බුදයට පිළියමක් ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO) විසින් කෘමි ප්රෝටීන් භාවිතය (Insect Protein Consumption) පරිසර හිතකාමී සහ සාර්ථක විකල්පයක් ලෙස දැඩි ලෙස ප්රවර්ධනය කරනු ලබයි. සාම්ප්රදායික ගව, සූකර හෝ කුකුළු මස් නිෂ්පාදනයට සාපේක්ෂව කෘමි ගොවිපළවල් පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැය වන්නේ ඉතා අඩු ජල ප්රමාණයක් සහ කුඩා භූමි ප්රමාණයකි. එසේම හරිතාගාර වායු පිටවීමද අවම වේ.
නමුත් බාසිලෝනා පරිණාමීය ජීව විද්යා ආයතනය විසින් කරන ලද මෙම නවතම පර්යේෂණය මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, යම් භූගෝලීය කලාපයකට කෘමි ආහාර හඳුන්වා දීමේදී එය හුදෙක් මානසික හෝ සංස්කෘතික බාධකයක් ජයගැනීමක් පමණක් නොවන බවයි.
කෘමීන් ආහාරයට ගැනීමේ සංස්කෘතියක් නොමැති, විශේෂයෙන්ම යුරෝපීය මූලයක් සහිත ජනගහනයක් වෙත කෘමි ආහාර මහා පරිමාණයෙන් හඳුන්වා දීමේදී, වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ ගොඩනැගුණු ජානමය සහ ශාරීරික සීමාවන් සමඟ ගැටීමට සිදුවේ. කයිටින් ජීර්ණය කිරීමට අවශ්ය කයිටිනේස් එන්සයිමය ප්රමාණවත් ලෙස ශරීරයේ නිපදවෙන්නේ නැත්නම්, කෘමි ආහාර විශාල ලෙස අනුභව කිරීමෙන් ආමාශයික ආබාධ, අසාත්මිකතා (Allergies) සහ ආහාර දිරවීමේ පද්ධතියේ ආසාදන ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතී.
නිගමනය සහ අනාගත මානව ආහාර රටාව
සාරාංශයක් ලෙස ගත්කල, අතීත මානවයන්ගේ කෘමි ආහාර භාවිතය පිළිබඳ මෙම නවතම පර්යේෂණය මගින් මානව පරිණාමය සහ ආහාර රටාවන් අතර පවතින ගැඹුරු සබඳතාව පැහැදිලි කරයි. අපගේ පූර්වජයන් අනුභව කළ ආහාර, ඔවුන් ජීවත් වූ පරිසරය සහ ඔවුන්ගේ ජානමය සැකස්ම එකිනෙක බැඳී පවතින සංකීර්ණ ජාලයකි.
අනාගත ලෝකයේ ප්රෝටීන් අවශ්යතාවය සපයා ගැනීම සඳහා කෘමීන් භාවිත කිරීමට යෝජනා වුවද, එමගින් සාර්ථක ප්රතිඵල ලබා ගැනීමට නම් එක් එක් ජනගහනයන්ගේ ජානමය සහ ජීව විද්යාත්මක පසුබිම පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම අත්යවශ්ය වේ. ජාන තාක්ෂණය සහ ආහාර විද්යාව මුසු වූ මෙවැනි පර්යේෂණ ඉදිරි අනාගතයේදී මානවයාගේ සෞඛ්ය සම්පන්න පැවැත්ම උදෙසා අතිශයින්ම වැදගත් වනු ඇත.
මූලාශ්ර
- Science Advances Journal: Genetic adaptations and dental calculus analysis of ancient hominins (https://www.science.org/journal/sciadv)
- Institute of Evolutionary Biology (IBEC/UPF Barcelona) Research Publications (https://www.ibe.upf-csic.es/)
- Food and Agriculture Organization (FAO) Report on Edible Insects and Global Food Security (https://www.fao.org/edible-insects/en/)
- PubMed Central: Human Chitinase Gene Evolution and Digestive Adaptations (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/)