ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස හමුවේ පෘථිවියේ අයිස් සංචිත සීඝ්‍රයෙන් දියවීම වර්තමාන ලෝකය මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම පාරිසරික අභියෝගයකි. විශේෂයෙන්ම ධ්‍රැවීය ප්‍රදේශවල අයිස් තට්ටු දියවීම නිසා සාගර ජල මට්ටම ඉහළ යාමේ තර්ජනය දැඩි ලෙස මතු වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම සාමාන්‍ය පාරිසරික රටාව වෙනස් කරමින් 2021 සහ 2023 අතර කාලසීමාව තුළ විද්‍යාඥයින් නොසිතූ අන්දමේ විමතිය දනවන පාරිසරික සංසිද්ධියක් නිරීක්ෂණය කරන ලදී. එනම්, ගෝලීය උණුසුම වැඩි වන වාතාවරණයක් පැවතියද ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ස්කන්ධය අතින් සැලකිය යුතු වර්ධනයක් පෙන්නුම් කිරීමයි.

ප්‍රසිද්ධ ‘නේචර්’ (Nature) විද්‍යා සඟරාවේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අලුත්ම අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම පරස්පර විරෝධී වර්ධනය පිටුපස ඇති සංකීර්ණ වායුගෝලීය සහ සාගර විද්‍යාත්මක හේතු රැසක් විද්‍යාඥයින් විසින් අනාවරණය කරගෙන ඇත. පසුගිය දශක කිහිපය පුරාම ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව ශීඝ්‍රයෙන් දිය වී යාම සාමාන්‍ය තත්ත්වය බවට පත්ව තිබූ පසුබිමක, 2021 සහ 2023 අතර කාලයේදී ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව සැලකිය යුතු ලෙස අයිස් සංචිත වැඩි කරගෙන තිබේ. මෙම නිරීක්ෂණය මගින් පෘථිවි දේශගුණික පද්ධතියේ ඇති අතිශය සංකීර්ණ සහ අන්තර්-සම්බන්ධිත ස්වභාවය නැවත වතාවක් තහවුරු කෙරේ.

GRACE චන්ද්‍රිකා දත්ත සහ විස්මිත සොයාගැනීම

ඇන්ටාක්ටිකාවේ අයිස් ස්කන්ධයේ සිදුවන වෙනස්වීම් මැන බැලීම සඳහා නාසා (NASA) සහ ජර්මානු අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය එක්ව ක්‍රියාත්මක කරන GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment) සහ GRACE-FO චන්ද්‍රිකා මෙහෙයුම් මගින් ලබාගන්නා ගුරුත්වාකර්ෂණ දත්ත භාවිත කරනු ලබයි. මෙම චන්ද්‍රිකා මගින් පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ සිදුවන ගුරුත්වාකර්ෂණ වෙනස්කම් මැන බලන අතර, එමගින් අයිස් තට්ටුවල ස්කන්ධයේ සිදුවන ක්ෂය වීම් හෝ වර්ධනය වීම් අතිශය නිවැරදිව ගණනය කළ හැක.

පසුගිය දශක දෙකක කාලය දෙස බලන විට, GRACE චන්ද්‍රිකා මගින් ලබාගත් මිනුම් අනුව ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව වසරකට ගිගාටොන් 140.5 ක සාමාන්‍ය ස්කන්ධයක් අහිමි කරගනිමින් පැවතුණි. (ගිගාටොන් 1ක් යනු මෙට්‍රික් ටොන් බිලියනයකි). මෙම අයිස් දියවීම ගෝලීය මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමට ඍජුවම දායක විය. නමුත් 2021 සහ 2023 අතර කාලය තුළ මෙම අඩුවීමේ ප්‍රවණතාව සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් විය. මෙම වසර දෙකක කෙටි කාලය තුළ ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව වෙත ගිගාටොන් 695 ක අති විශාල අයිස් සහ හිම ප්‍රමාණයක් අලුතින් එකතු විය. මෙය GRACE චන්ද්‍රිකා නිරීක්ෂණ ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ විශාලතම ධනාත්මක ස්කන්ධ අපගමනය (Positive Anomaly) ලෙස ඉතිහාසයට එකතු වේ.

පරස්පර විරෝධී අයිස් වර්ධනයට බලපෑ නිවර්තන කලාපීය සාගර බලපෑම

ගෝලීය වශයෙන් උෂ්ණත්වය ඉහළ යන පසුබිමක මෙවැනි වර්ධනයක් සිදුවූයේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව දේශගුණ විද්‍යාඥයින් දැඩි ලෙස අවධානය යොමු කළහ. මෙම පරස්පර විරෝධී තත්ත්වය හමුවේ ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව කෙරෙහි දුරස්ථ නිවර්තන සාගරවල ඇති බලපෑම පැහැදිලි විය. මෙම අධ්‍යයනයට අනුව, ධ්‍රැවීය ප්‍රදේශයේ හිම තැන්පත් වීමට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ ධ්‍රැවයට දහස් ගණනක් කිලෝමීටර ඈතින් පිහිටි නිවර්තන සාගර කලාපයේ සිදුවූ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම්ය.

පැසිෆික් සහ ඉන්දියන් සාගර එකිනෙක හමුවන මැලේ දූපත් සමූහය (Malay Archipelago) ආශ්‍රිත කලාපයේ ඊනියා “නිවර්තන උණුසුම් තටාකය” (Tropical Warm Pool) තුළ 2021-2023 කාලයේ අසාමාන්‍ය ලෙස මතුපිට සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ ගියේය. නිවර්තන කලාපයේ සිදු වන උණුසුම් වීම් ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව කෙරෙහි ඍජු වායුගෝලීය බලපෑමක් එල්ල කරන බව සොයා ගැනුණි. සාගර ජලය මෙලෙස අසාමාන්‍ය ලෙස උණුසුම් වීම නිසා විශාල වශයෙන් වාෂ්පීකරණය සිදු වූ අතර එමගින් වායුගෝලයේ ඉහළ ස්තරවල විශාල ශක්ති විපර්යාසයක් ඇති විය.

රොස්බි තරංග සහ වායුගෝලීය සංසරණය

නිවර්තන සාගරයේ ඇති වූ මෙම අධික උණුසුම නිසා වායුගෝලයේ ඉහළ උන්නතාංශවල ගමන් කරන සුළං ධාරාවන්හි විශේෂිත තරංග විශේෂයක් නිර්මාණය විය. මේවා විද්‍යාත්මකව හැඳින්වෙන්නේ “රොස්බි තරංග” (Rossby Waves) ලෙසයි. මෙම යෝධ වායුගෝලීය රැළි දකුණු ධ්‍රැවය දෙසට ගමන් කරමින් ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව ආශ්‍රිත දේශගුණය නාටකීය ලෙස වෙනස් කළේය.

රොස්බි තරංග දකුණු දෙසට ගමන් කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඕස්ට්‍රේලියාවට දකුණින් සහ නැගෙනහිර ඇන්ටාක්ටිකාවේ වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රතිවිරුද්ධ පීඩන මධ්‍යස්ථාන දෙකක් නිර්මාණය විය. එනම් එක් පසෙකින් සුළි කුණාටුමය අඩු පීඩන කලාපයක් (Cyclone) සහ අනික් පසින් ප්‍රති-සුළි කුණාටුමය වැඩි පීඩන කලාපයක් (Anticyclone) ය. මෙම පීඩන මධ්‍යස්ථාන දෙකෙහි එකතුව මගින් වායුගෝලීය “පොම්පයක්” (Atmospheric Pump) ලෙස ක්‍රියා කරමින් ඉන්දියන් සාගරයේ සිට අධික තෙතමනය සහිත උණුසුම් වාතය දකුණු ධ්‍රැවය දෙසට ඇද ගන්නා ලදී. මෙමගින් සුළි කුණාටු මගින් තෙතමනය සහිත වාතය ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව දෙසට ගෙන ඒමට මඟ පාදන ලදී.

අයිස් යුගයේ සීතලට එරෙහිව මිනිසා ලැබූ ජානමය අනුවර්තනය සහ DNA රහස

නැගෙනහිර ඇන්ටාක්ටිකාවට ඇද හැලුණු අධික හිම පතනය

ඉන්දියන් සාගරයෙන් ඇදී ආ මෙම විශාල තෙතමනය සහිත වායු ධාරා ඇන්ටාක්ටික් මහද්වීපයේ අධික ශීතල වායුගෝලය සමග ගැටීමත් සමග දැවැන්ත හිම පතනයන් බවට පරිවර්තනය විය. විශේෂයෙන්ම නැගෙනහිර ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව හි ක්වීන් මේරි ලෑන්ඩ් (Queen Mary Land) සහ විල්ක්ස් ලෑන්ඩ් (Wilkes Land) අංශයන්ට මෙම කාල සීමාව තුළ වාර්තාගත හිම පතනයක් සිදු විය.

විද්‍යාඥයින් මෙම හිම පතනයේ ප්‍රමාණය සහ ස්වභාවය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ක්වීන් මේරි ලෑන්ඩ් ආසන්නයේ පිහිටි ලෝ ඩෝම් (Law Dome) ප්‍රදේශයෙන් ලබාගත් හිම හරයන් (Ice Cores) විශ්ලේෂණය කළහ. ලෝ ඩෝම් (Law Dome) හිම හරයන් පරික්ෂා කිරීමෙන්ද ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව මත තැන්පත් වූ හිම තට්ටුවල ඝනකම සනාථ විය. සාමාන්‍ය වසරවලදී තැන්පත් වන හිම ප්‍රමාණය මෙන් කිහිප ගුණයක හිම ඝනකමක් මෙම වසර 2 ක කාලය තුළ තැන්පත් වී ඇති බවත්, GRACE චන්ද්‍රිකා මගින් නිරීක්ෂණය කළ ගිගාටොන් 695 ක ස්කන්ධ වර්ධනයට මූලිකම හේතුව මෙම අධික හිම පතනය බවත් තහවුරු විය. හිම තට්ටු එකතු වී තද වීමෙන් අලුත් අයිස් ස්තර නිර්මාණය වීම මෙහිදී සිදු විය.

ගෝලීය දේශගුණික වෙනස්වීම් සහ අනාගත මුහුදු මට්ටම

ලෝකයේ අනාගත මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම පුරෝකථනය කිරීමේදී ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව ප්‍රධානතම සාධකය ලෙස සැලකේ. මන්ද යත්, එහි අඩංගු අයිස් ප්‍රමාණය මුළු ලෝකයේම මුහුදු මට්ටම මීටර් 50 කට වඩා ඉහළ දැමීමට තරම් ප්‍රමාණවත් වන බැවිනි. එම නිසා මෙවැනි හදිසි අයිස් සංචිත වර්ධනයක් සිදුවීම විද්‍යා ලෝකයේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇත.

නමුත් මෙම කෙටි කාලීන ස්කන්ධ වර්ධනය මගින් ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව දිගුකාලීනව දියවීම නතර වී ඇතැයි අදහස් නොවේ. විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය දේශගුණික පද්ධතියේ ඇතිවන කෙටිකාලීන අස්ථාවරත්වයක් (Internal Climate Variability) පමණක් වන බවයි. ගෝලීය උණුසුම වැඩිවීමත් සමග වායුගෝලයේ තෙතමනය රඳවා ගැනීමේ හැකියාව වැඩි වන අතර, එය මෙවැනි අසාමාන්‍ය අධික හිම පතනයන්ට හේතු විය හැක. කෙසේ වෙතත්, සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා යටින් අයිස් තට්ටු දියවීමේ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් අවදානම් සහගත ලෙස සිදුවෙමින් පවතී.

නිගමනය

2021 සහ 2023 අතර කාලය තුළ සිදුවූ මෙම පරස්පර විරෝධී හිම එකතු වීම, පෘථිවියේ දේශගුණික පද්ධති එකිනෙකට සම්බන්ධ වී ඇති අන්දම පෙන්වන හොඳම නිදසුනකි. නිවර්තන සාගරයේ ඇතිවූ කුඩා උෂ්ණත්ව වෙනස්වීමක් මගින් ධ්‍රැවීය කලාපයේ අයිස් සංචිත කෙරෙහි කෙතරම් විශාල බලපෑමක් කළ හැකිද යන්න මෙයින් පැහැදිලි වේ. මෙම අධ්‍යයනය මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඇන්ටාක්ටික් අයිස් තට්ටුව යනු සංකීර්ණ දේශගුණික පද්ධතියක කොටසක් බවයි.

අනාගතයේදී මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම පිළිබඳ වඩාත් නිවැරදි පුරෝකථනයන් ලබා ගැනීමට නම්, වායුගෝලීය සංසරණය, සාගර උෂ්ණත්වය සහ ධ්‍රැවීය හිම පතනය අතර ඇති මෙම සංකීර්ණ සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව තවදුරටත් දීර්ඝ ලෙස පර්යේෂණ පැවැත්වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

මූලාශ්‍ර

1. Nature Journal Study: https://www.nature.com/articles/s41586-024-07936-x
2. NASA GRACE Mission Data: https://grace.jpl.nasa.gov/data/get-data/gcm-cost-effective/